Alergia w ciąży – objawy, leczenie i co robić, gdy się nasila
Alergia w ciąży to powszechny, choć często niepokojący problem. W okresie brzemiennym organizm kobiety przechodzi rewolucję, a wahania hormonalne mogą sprawić, że objawy uczulenia pojawią się po raz pierwszy lub – wręcz przeciwnie – znikną. Pojawia się wtedy pytanie: jak bezpiecznie złagodzić przykre dolegliwości? W końcu każda decyzja wpływa nie tylko na przyszłą mamę, ale też na rozwijające się dziecko. Dlatego w tym artykule doradzamy, jakie domowe sposoby i leki są bezpieczne. Odpowiadamy też, jak rozpoznać symptomy, kiedy udać się do lekarza oraz w jak radzić sobie z uczuleniem w okresie ciąży.
W SKRÓCIE:
- Alergia w ciąży może pojawić się po raz pierwszy lub zmienić swoje nasilenie – wszystko przez wahania hormonów i naturalne modyfikacje układu odpornościowego.
- Objawy bywają różne: od kataru, kichania, łzawienia oczu i zmian skórnych, po kaszel, duszność, bóle brzucha czy bóle głowy.
- Podstawą postępowania jest konsultacja z lekarzem, który może zalecić testy z krwi i ustalić bezpieczny plan leczenia dopasowany do etapu ciąży.
- W ciąży stosuje się głównie bezpieczne leki przeciwhistaminowe II generacji, sterydy donosowe lub wziewne, a odczulanie kontynuuje się tylko wtedy, gdy terapię rozpoczęto przed ciążą.
- Ulgę przynoszą domowe sposoby, jak płukanie nosa, unikanie alergenów, oczyszczanie powietrza, higiena po powrocie z zewnątrz i regularne pranie pościeli.
SPIS TREŚCI:
Czy alergia w trakcie ciąży może się pojawić?
Tak. Alergia może pojawić się również w czasie ciąży – nawet u kobiet, które wcześniej nie miały objawów uczulenia. Szacuje się, że alergie dotyczą około 18–30% kobiet w wieku rozrodczym i mogą w różnym stopniu oddziaływać na przebieg ciąży. Nie ma jednak jednoznacznych dowodów, że sama ciąża jest bezpośrednią przyczyną pojawienia się dolegliwości alergicznych.
Jakie są przyczyny alergii w ciąży?
Przyczyną alergii w ciąży są zmiany hormonalne zachodzące w organizmie. Zmiany dotyczą również układu immunologicznego, którego nieprawidłowa reakcja na alergeny może skutkować rozwinięciem uczulenia. W efekcie, w okresie brzemiennym mogą rozwinąć się różne rodzaje alergii – wziewne, pokarmowe lub kontaktowe – których nasilenie zależy od indywidualnych predyspozycji, dlatego nadwrażliwość może się zwiększać bądź zmniejszać.
Jakie są najczęstsze objawy alergii w ciąży?
Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, bo symptomy mogą się różnić w zależności od rodzaju alergii i mogą być inne niż przed ciążą. Jednak najczęstsze objawy alergii w ciąży obejmują katar, kichanie, zaczerwienione i swędzące oczy. Nierzadko pojawiają się też zmiany skórne, jak pokrzywka, świąd, wysypka lub rumień. Inne symptomy to kaszel, drapanie w gardle, uczucie ucisku w klatce piersiowej oraz trudności w oddychaniu. Wyróżniamy też nietypowe dolegliwości, jak ból głowy bądź problemy ze snem.
Objawy ze strony układu oddechowego
- Katar alergiczny – wodnista, przezroczysta wydzielina z nosa, częste kichanie, uczucie zatkanego nosa, pieczenie i ból w nosie.
- Objawy ze strony gardła – drapanie, suchy kaszel, chrypka.
- Duszności – świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej.
Objawy ze strony oczu
- Zaczerwienienie i pieczenie oczu.
- Świąd i nadmierne łzawienie.
- Światłowstręt.
Objawy skórne
- Atopowe zapalenie skóry – przy AZS w ciąży skóra staje się sucha, zaczerwieniona i podatna na podrażnienia.
- Świąd skóry – często bardzo dokuczliwy.
- Pokrzywka – swędzące, zlewające się bąble na skórze.
- Wyprysk, rumień i suchość naskórka.
- Obrzęk skóry.
- Wysypka w postaci drobnych grudek (np. atopowa osutka ciężarnych).
Nietypowe objawy
- Ogólne osłabienie i rozbicie.
- Ból głowy.
- Problemy z zasypianiem.
- W przypadku alergii pokarmowej mogą wystąpić bóle brzucha, biegunka, nudności.
Rzadkie objawy
U osób cierpiących na alergię mogą wystąpić rzadkie, ale potencjalnie groźne objawy uczulenia, jak:
- astma alergiczna,
- anafilaksja.
Anafilaksja objawia się przyspieszonym tętnem, zawrotami głowy i spadkiem ciśnienia, a postępowanie w ciąży nie różni się od standardowego. W razie wstrząsu konieczne jest natychmiastowe podanie adrenaliny domięśniowo i wezwanie pogotowia. Następnie w leczeniu stosuje się leki przeciwhistaminowe, doustne glikokortykosteroidy oraz – w razie potrzeby – dożylne nawodnienie i tlenoterapię.
U ciężarnych mogą wystąpić także objawy astmy alergicznej, jak duszność, świszczący oddech czy ucisk w klatce piersiowej. Symptomy wymagają szybkiego zastosowania leków rozszerzających oskrzela zgodnie z zaleceniem lekarza. Dobrze kontrolowana astma jest bezpieczna dla dziecka, jednak narastające duszności wymagają pilnej konsultacji medycznej ze względu na ryzyko niedotlenienia.
Nagła alergia w ciąży – co robić?
Czy konsultacja lekarska jest konieczna?
Podstawą diagnozowania alergii u kobiet w ciąży jest konsultacja z lekarzem oraz ocena zgłaszanych dolegliwości. Zawsze należy skonsultować się z ginekologiem i alergologiem, który może zalecić wykonanie diagnostyki – testów alergicznych w celu ustalenia planu leczenia zgodnego z potrzebami przyszłej mamy.
W ustaleniu przyczyny pomocny bywa też dzienniczek objawów prowadzony przez pacjentkę. Pozwala śledzić, kiedy i w jakich okolicznościach pojawiają się reakcje alergiczne – zwłaszcza gdy podstawowym działaniem w ciąży jest unikanie alergenów.
Czy można robić testy alergiczne w ciąży?
Tak. Bezpieczną metodą diagnozującą uczulenie są testy in vitro, czyli badania wykonywane z krwi. Obejmują m.in.:
- oznaczanie alergenowo-swoistych IgE – polega na sprawdzeniu, czy we krwi znajduje się podwyższone stężenie przeciwciał IgE skierowanych przeciw konkretnemu alergenowi;
- test transformacji limfocytów (LTT) stosowany przy podejrzeniu alergii na leki – ocenia, jak limfocyty T reagują na dany lek, który może być czynnikiem uczulającym.
Chociaż formalnie nie istnieją żadne przeciwwskazania, w praktyce warto zrezygnować z testów skórnych oraz prób prowokacyjnych. Obie metody niosą ryzyko wywołania ciężkiej reakcji alergicznej, jak np. wstrząs anafilaktyczny. Jedynie w wyjątkowych sytuacjach, gdy wyniki badań z krwi są niejednoznaczne, a objawy wyraźnie się nasilają, alergolog może zdecydować o przeprowadzeniu testów skórnych.
Odczulanie w ciąży – czy jest możliwe?
Wiele kobiet zastanawia się, czy leczenie alergii w trakcie ciąży jest możliwe. Jeśli ciężarna była odczulana wcześniej, zazwyczaj można kontynuować immunoterapię. W przypadku, gdy alergia została pierwszy raz zdiagnozowana w trakcie ciąży, zaleca się odczulanie dopiero po porodzie.
Bezpieczne leki i domowe sposoby na alergię w ciąży
Pierwszy trymestr ciąży to okres organogenezy, czyli największej wrażliwości płodu. Dlatego najpierw zaleca się metody niefarmakologiczne, jak m.in. unikanie alergenów lub płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej. Niemniej, w razie nasilenia objawów alergii, niektóre doustne leki przeciwhistaminowe można stosować w ciąży. Jakie są bezpieczne w tym okresie?
Bezpieczne leki na alergię w ciąży w I, II i III trymestrze
Leki przeciwhistaminowe II generacji (preferowane):
- Zalecane w leczeniu alergii w ciąży. Nie wywołują działania uspokajającego (sedacji) i – zgodnie z przeglądem przeciwhistaminowych leków w ciąży (Korzeniowska i in.) – uznawane są za bezpieczne.
- Loratadyna i cetyryzyna to najlepiej przebadane leki przeciwhistaminowe. Obecnie uznawane za bezpieczne do stosowania w każdym trymestrze ciąży, jeśli istnieją wskazania medyczne. Są preferowane względem starszych leków, ponieważ nie zaburzają koncentracji matki.
- Lewocetyryzyna i desloratadyna mogą być ponownie przyjmowane w ciąży, zwłaszcza jeśli pacjentka dobrze reagowała wcześniej. Również uważane są za bezpieczne.
Leki antyhistaminowe I generacji (starsze leki):
- Klemastyna i chlorfeniramina to powszechne leki stosowane w ciąży, gdzie nie wykazano szkodliwości specyfików dla płodu. Mają jednak istotną wadę: działają silnie nasennie i uspokajająco. Dlatego obecnie są stosowane rzadziej, zazwyczaj w sytuacjach nagłych (np. ostry odczyn alergiczny) lub gdy preparaty nowszej generacji są nieskuteczne.
- Glikokortykosteroidy (GK) są istotnym elementem terapii alergii i astmy. W ciąży dąży się do stosowania form działających miejscowo, aby zminimalizować wpływ na organizm.
GK wziewne (astma):
- W I, II i III trymestrze są podstawą leczenia astmy u ciężarnych.
- Uznawane za bezpieczne, ponieważ działają w płucach i w minimalnym stopniu przenikają do krwiobiegu.
- Najlepiej przebadanym specyfikiem z powyższej grupy jest budezonid, ale zazwyczaj kontynuuje się przyjmowanie leków, który skutecznie kontrolował astmę przed ciążą. Odstawienie grozi zaostrzeniem astmy, co jest niebezpieczne dla dziecka.
GK miejscowe – do nosa i na skórę:
- Sterydy donosowe, przykładowo mometazon i flutykazon, są bezpieczne i często stosowane w leczeniu alergicznego nieżytu nosa w ciąży, gdy leki przeciwhistaminowe są niewystarczające. Mają znikome wchłanianie ogólnoustrojowe.
- Kremy i maści stosowane są w leczeniu AZS i dermatoz. Należy stosować preparaty o najmniejszej skutecznej mocy (np. hydrokortyzon), na ograniczone obszary skóry i przez krótki czas. Są uznawane za bezpieczne.
GK doustne:
- W każdym trymestrze stosowane są wyłącznie w sytuacjach wyższej konieczności (np. ciężkie zaostrzenie astmy lub wstrząs anafilaktyczny), gdy korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym ryzykiem. Decyzję podejmuje lekarz w warunkach ścisłego nadzoru.
- Leczenie alergii w ciąży musi odbywać się pod kontrolą lekarza prowadzącego oraz alergologa. Kobiety, które przed ciążą stosowały leki przeciwalergiczne, powinny omówić kontynuację terapii. Samodzielne modyfikowanie dawek lub odstawianie leków przeciwhistaminowych i doustnych glikokortykosteroidów lub innych przypisanych specyfików – szczególnie w przypadku astmy – może być groźne dla matki oraz rozwijającego się dziecka.
Polecane domowe sposoby na alergię w ciąży
Podstawą niefarmakologicznego radzenia sobie z alergią podczas trwania ciąży jest ograniczony kontakt z alergenem (profilaktyka ekspozycji). Choć całkowite wyeliminowanie czynnika uczulającego nie zawsze jest możliwe, systematyczne stosowanie naturalnych metod może znacząco zredukować nasilenie objawów.
- Płukanie nosa i oczu – regularne stosowanie soli fizjologicznej lub wody morskiej (izotonicznej) pozwala wypłukać alergeny z błony śluzowej nosa i worka spojówkowego, co nawilża śluzówki i przynosi ulgę w obrzęku.
- Ochrona oczu – noszenie okularów przeciwsłonecznych tworzy barierę mechaniczną, która ogranicza ekspozycję na alergen (pyłki) z wrażliwą powierzchnią oka.
- Zmiana odzieży – ubrania noszone na zewnątrz należy zdjąć i, jeśli to możliwe, od razu wyprać lub schować, aby nie roznosić pyłków po domu.
- Higiena ciała – przemycie twarzy i rąk jest najważniejsze. W okresie intensywnego pylenia zaleca się również prysznic i umycie włosów przed snem, aby nie przenosić pyłków na poduszkę.
- Wietrzenie – mieszkanie najlepiej wietrzyć po deszczu lub w godzinach, gdy stężenie pyłków jest najniższe (zazwyczaj wcześnie rano lub późnym wieczorem).
- Walka z roztoczami – pościel, kołdry i poduszki należy prać regularnie w temperaturze min. 60°C, co pozwala zabić roztocza.
- Odkurzanie – warto często odkurzać i przecierać kurze na mokro. Należy pamiętać o czyszczeniu zasłon, firan i akcesoriów ozdobnych (tzw. łapaczy kurzu).
- Monitoring pyleń – warto korzystać z aktualnych kalendarzy pylenia i prognoz dla alergików. Pozwala to zaplanować spacery w dniach o niższym stężeniu uczulających pyłków.
- Pora dnia – w słoneczne, wietrzne i suche dni stężenie pyłków jest zazwyczaj najwyższe w godzinach południowych i wczespopołudniowych. Aktywność fizyczną lepiej zaplanować na wczesny ranek lub po opadach deszczu.
- Emolienty – regularne stosowanie emolientów odbudowuje barierę hydrolipidową naskórka, co zmniejsza przenikanie alergenów i łagodzi świąd.
FAQ – Najczęstsze pytania o alergię w ciąży
Czy alergia w ciąży szkodzi dziecku?
Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Objawy alergicznego nieżytu nosa są mniej niebezpieczne dla dziecka niż astma lub wstrząs anafilaktyczny. Z każdą nadwrażliwością w okresie trwania ciąży należy udać się do lekarza.
Czy dziecko odziedziczy alergię po rodzicach?
Skłonność do alergii (atopia) jest dziedziczna, ale dziecko nie musi uczulić się na to samo, co rodzice. Ryzyko wystąpienia alergii u dziecka wynosi około 30–40%, gdy jedno z rodziców jest alergikiem i wzrasta do 60–80%, jeśli oboje rodzice zmagają się z chorobami alergicznymi.
Czy alergia w ciąży jest groźna?
Zazwyczaj nie. Ale ciężkie przypadki, jak nieleczona astma, mogą stwarzać ryzyko powikłań ciąży i porodu, jak niedotlenienie płodu, przedwczesny poród lub niska masa urodzeniowa. Innym zagrożeniem jest reakcja anafilaktyczna, która jest stanem zagrażającym życiu. Łagodne objawy – swędzenie skóry lub katar alergiczny w ciąży – są uciążliwe dla matki, ale zazwyczaj nie zagrażają dziecku.
Czy dieta eliminacyjna jest bezpieczna w ciąży?
Zbyt duże ograniczenia żywieniowe mogą prowadzić do niedoborów i wpłynąć na wynik ciąży. Nieuzasadnione wykluczenie produktów mlecznych grozi niedoborem wapnia i witaminy D. Z kolei eliminacja zbóż może prowadzić do niedoborów witamin z grupy B i błonnika. Restrykcyjna dieta bez nadzoru może skutkować niedostateczną podażą białka, żelaza, jodu, cynku i kwasów omega-3.
Niedobory witamin i minerałów w ciąży często wiąże się z zagrożeniami dla rozwijającego się płodu, jak m.in. niska masa urodzeniowa, zaburzenia rozwoju układu nerwowego, zwiększone ryzyko powikłań ciążowych (np. stan przedrzucawkowy) oraz gorszy rozwój kości. Dlatego o wszelkie zalecenia żywieniowe zawsze należy zapytać lekarza prowadzącego ciążę.
Czy alergia w ciąży się nasila?
Tak i nie. Alergia w ciąży może się nasilić, ale u niektórych kobiet objawy mogą się wyciszyć. Zmiany hormonalne i reakcje układu odpornościowego w ciąży są indywidualne i mogą prowadzić do zaostrzenia lub złagodzenia objawów. W niektórych przypadkach objawy mogą pojawić się po raz pierwszy właśnie w ciąży.
ŹRÓDŁA:
- Korzeniowska K, Pawlaczyk M, Pawlaczyk M, Jabłecka A., Leki przeciwhistaminowe w ciąży (Antihistamines in pregnancy)., Nowa Pediatria. 2013
- Szałek E, Grześkowiak E. Bezpieczeństwo farmakoterapii w okresie ciąży. Farm Wsp 2008.
- Emeryk A. Leki przeciwhistaminowe w chorobach alergicznych – co jest ważne dla lekarza i pacjenta? Alergia 2009.
- Sybilski A., Ciąża a choroby alergiczne, Medycyna po Dyplomie, kwiecień 2016.
- Adamczak D, Ukleja-Sokołowska N. Choroby alergiczne a ciąża – wybrane aspekty praktyczne. Alergia Astma Immunologia. 2024.